Kraj Basków to wspólnota autonomiczna w północnej Hiszpanii, która może pochwalić się trzema większymi miastami, stanowiącymi wspólnie wizytówkę kulturalną tego regionu. Należą do nich: Vitoria (baskijskie Gasteiz), Bilbao oraz San Sebastian (Donostia).

Przed rozpoczęciem planowania naszego wyjazdu nie słyszeliśmy nigdy o Vitorii, z niczym konkretnym nam się nie kojarzyła. Tym większe było nasze zaskoczenie, gdy dowiedzieliśmy się, że jest ona stolicą Kraju Basków (szczerze powiedziawszy stawialiśmy na Bilbao). Jednak największe zdumienie i jednocześnie oczarowanie nastąpiło po przybyciu na tamtejszą starówkę.

Kraj Basków

Hiszpania podzielona jest na 17 autonomicznych wspólnot. Różnią się one, między innymi, pod względem podatków, szkolnictwa oraz władzy ustawodawczej. Najbardziej podział kraju widoczny jest w historii poszczególnych krain oraz języku (niektóre z nich stanowiły niegdyś odrębne księstwa lub królestwa).

Najszersze kompetencje posiadają prowincje: Katalonia, Galicja, Andaluzja i właśnie Kraj Basków, ze względu na autonomię w czasach Drugiej Republiki Hiszpańskiej (przez II wojną światową). Na tych terytoriach obowiązuje tzw. prawo lokalne.

Sam Kraj Basków oferuje nam różnorodność krajobrazów – obok stromych gór i rozległych lasów znajdziemy tu piaszczyste plaże i strome klify, a ponadto bogactwo architektury i kultury narodowej Basków, którzy pielęgnują lokalny folklor i tradycje. Baskowie sami siebie nazywają Euskaldunami.

Język przez nich używany (euskera), który często spotykamy w nazwach miast i tablicach ulicznych, wywodzi się nie z języków indoeuropejskich, lecz podobny jest do niektórych dialektów z okolic Kaukazu. Pochodzenie Basków nie jest do końca znane, podaje się, że pochodzą od ludów zamieszkujących Europę jeszcze przed przybyciem Indoeuropejczyków. W przeciwieństwie do reszty mieszkańców Półwyspu Iberyjskiego, nigdy nie poddali się wpływom kultury rzymskiej czy celtyckiej. Odmienność od reszty regionów Hiszpanii, a zarazem siła gospodarcza, wynikająca z charakteru przemysłowego tych okolic, wpływają na kształtowanie się ruchów separatystycznych wśród Basków, które raz na jakiś czas dają o sobie znać.

Stare miasto w Vitoria-Gasteiz

Vitoria jako stolica niezwykłego Kraju Basków oferuje nam wiele atrakcji, w tym oryginalną architekturę i regionalną gastronomię. Przy tym jest ogólnie mało znana w świecie, dzięki czemu raczej nie spotkamy tu wielu turystów, co sprawia, że miasto jest autentyczne i pozbawione światowego zgiełku. Co prawda brakuje tu złocistych plaż (znanych z miast wybrzeża), jednak Vitoria nadrabia to znakomicie zachowaną, oryginalną starówką. Jej centrum przypomina na mapie kształtem migdał i otoczone zostało XI-wiecznymi murami. Poza gotyckimi kościołami znajdziemy tu dwa pałace renesansowe oraz kilka innych budowli wartych naszej uwagi.

Plan starego miasta w Vitorii

Katedra (Catedral de Santia María)

Naszą przygodę rozpoczynamy w okolicach katedry św. Marii, nazywanej też „Starą Katedrą” (nietrudno więc odgadnąć, że w mieście zobaczymy też „Nową Katedrę”). XIV-wieczną, gotycką świątynię wzniesiono na szczycie wzgórza ze względów strategicznych – pełniła funkcję fortecy, a z jej wieży można było dostrzec zbliżające się wrogie wojska. Obecnie (już od 20 lat) katedra jest w remoncie, a jej zwiedzanie (dostępne tylko z przewodnikiem) odbywa się… po rusztowaniach.

Katedra

Plac przed katedrą

Bilet za ponad godzinne zwiedzanie katedry z przewodnikiem kosztuje 8,5 euro; pakiet katedra + wieża to koszt 10,5 euro.

Więcej informacji i możliwość zamówienia biletów online pod tym linkiem.

Spacerem po starówce

W okolicy placu katedralnego zwróćmy uwagę na oryginalną zabudowę – stare, proste kamienice. Ich główną ozdobą są drewniane balkony oraz posągi świętych, które urzekają tradycyjnym klimatem.

Kamienice w okolicy katedry

Ozdoby kamienic

Z placu pod katedrą udajemy się pieszo na południe, przez Santa Maria Kalea i skręcamy w prawo, w Calle Sociedad Vascongada, by po chwili dotrzeć do jednego z dwóch renesansowych pałaców – Palacio de Escoriaza-Esquibel. Bogato zdobiona, XVI-wieczna budowla stanowi obecnie jeden z najciekawszych przykładów renesansowej architektury świeckiej w Kraju Basków. Wewnętrzny dziedziniec przed wejściem do budowli znany jest jako „dziedziniec miłości”, ze względu na płaskorzeźby przedstawiające postacie mitologiczne, związane w jakiś sposób z miłością.

Fasada Palacio de Escoriaza-Esquibel

Udając się spod dziedzińca na południe dotrzemy po kilku minutach do Palacio Montehermoso, kolejnego z renesansowych pałaców, powstałego również w XVI wieku, który dziś jest siedzibą Centrum Kultury Montehermoso, zorientowanego na sztukę współczesną.

Centrum Kultury Montehermoso

Kościoły starego miasta

Podążając dalej na południe, trafiamy w okolice Machete Plaza. W tym miejscu warto zaznaczyć, że stare miasto Vitorii położone jest niejako na kilku poziomach, na zboczu wzgórza. Na samym szczycie usytuowano katedrę, ulicę od niej biegną nieco w dół i łączą się na Mechete Plaza, z którego mamy widok na place położone niżej – by do nich dojść musimy pokonać szerokie schody prowadzące na niższy poziom.

Wejście na Machete Plaza

Kościół San Vicente

Z Machete Plaza skręćmy najpierw w lewo – tam znajdziemy wejście do XV-wiecznego kościoła San Vicente, łączącego w sobie styl gotycki z renesansowym. Okazałą, 54-metrową wieżę dobudowano w XIX wieku. Wnętrze świątyni jest dość ciemne, zawiera natomiast bogate wyposażenie, w większości barokowe, w tym złocony ołtarz główny przedstawiający sceny z życia św. Wincentego.

Wieża kościoła San Vicente widoczna z niżej położonego placu

Ołtarz barokowy kościoła

Wystrój kościoła San Vicente

Kierując się z Machete Plaza w prawą stronę udajemy się schodami w dół, wzdłuż muru renesansowego budynku Villa Suso Palace. Tym sposobem stajemy na niższym poziomie starówki, z wejściem do kościoła San Miguel oraz obłędnym widokiem na główne place Vitorii.

Widok na Plaza Virgen Blanca

Kościół San Miguel

XIV-wieczny kościół San Miguel dominuje nad placem Virgen Blanca. Jego gotycka fasada oraz wysoka wieża dzwonnicza kontrastuje z neoklasycystycznymi budowlami znajdującymi się poniżej. Świątynię zbudowano na planie prostokąta, z licznymi, bocznymi kaplicami, ostrołukami i kolumnami, a wypełniona została bogatymi, barokowymi ołtarzami.

Widok na kościół San Miguel

Wejście do świątyni

Wnętrze kościoła San Miguel

Kościół San Pedro

Ostatnim z najważniejszych kościołów gotyckich w Vitorii jest położony nieco na zachód San Pedro, zbudowany w XIV wieku, na planie krzyża. Ze względu na złożoność budowli, liczne detale architektoniczne i zdobienia, świątynia uważana jest za jedną z najpiękniejszych w północnej Hiszpanii. Najłatwiej dostać się do niego schodami, które prowadzą od Palacio Montehermoso w dół, bezpośrednio w okolice świątyni.

Kościół San Pedro

Zejście do kościoła od Pałacu Montehrmoso

Wstęp do kościołów jest darmowy.

Plaza Virgen Blanca i Plaza de España

Spod wejścia do kościoła San Miguel prowadzą nas szerokie, kamienne schody wprost na główny plac miasta – Plaza de la Virgen Blanca, usytuowany pomiędzy starym miastem, a XIX-wieczną dzielnicą Ensanche. W samym centrum ustawiono pomnik upamiętniający bitwę pod Vitorią z 1813 r., która przeważyła o klęsce Napoleona w inwazji na Hiszpanię.

Pomnik na placu

Kościół San Miguel widoczny z placu

To też ważne miejsce dla mieszkańców miasta – tu gromadzą się podczas ważnych świąt i wydarzeń, umawiają się na spotkania, spędzają razem czas. W otoczeniu placu zobaczymy piękne, wysokie kamienice z białymi, drewnianymi balkonami. Na parterach pootwierano w nich liczne bary, kawiarnie i restauracje, które zapełniają się od popołudnia, aż do późnych godzin nocnych.

Kamienice przy placu

XIX-wieczne kamienice z białymi balkonami

Plaza Virgen Blanca

Udając się na wschód dojdziemy do sąsiedniego Plaza de España, powstałego w XVIII wieku i przypominającego typowe rynki dużych, hiszpańskich miast. Zabudowę wzniesiono na planie kwadratu o boku 220 metrów, a w północnej jego części wybudowano ratusz.

Plaza de Espana

Przejście z Plaza de Espana na Plaza Virgen Blanca

Przechodzimy przez południowo-zachodni róg Plaza Virgen Blanca, z którego ciągnie się ulica El Prado Kalea. Prowadzi nas ona wśród barów i małych knajpek do drugiej z katedr…

Catedral de Maria Inmaculada (Katedra Niepokalanej Marii Panny)

Neogotycka świątynia powstała w latach 1907-1973 i jest jedną z ostatnich wielkich katedr wzniesionych w Hiszpanii. Jej konsekracja odbyła się w 1969 roku, a przy wydarzeniu pojawiły się takie osobistości, jak arcybiskupi, ówczesny rząd hiszpański, a nawet głowa państwa – generał Francisco Franco. Powstała ona właściwie z potrzeby chwili – „Stara Katedra” przez długi czas pozostawała w złym stanie technicznym, dlatego podjęto decyzję o wzniesieniu innej. Znana jako „Nowa Katedra” budowla zwraca na siebie uwagę nie tylko ze względu na wielkość, ale też z powodu różnorodnych zdobień i rzeźb, które łączą w sobie motywy religijne i roślinne. Główna fasada, pozbawiona planowanych z początku wież, rozpoczyna się u podstawy portykiem z trzema dużymi, szpiczastymi łukami ozdobionymi figurami świętych.

Catedral de María Inmaculada

Parque de la Florida (Park Floryda)

W sąsiedztwie katedry znajduje się park miejski, pełen romantycznych zakątków z pięknymi alejkami, mostkami i posągami. Polecamy udać się tam na spacer lub posiedzieć w ciszy, wśród krzewów i egzotycznych drzew, by odpocząć chwilę od ruchliwych placów Vitorii.

Dzięki otaczającym miasto rozległym terenom zielonym, Vitoria otrzymała w 2012 roku przyznawany przez Komisję Europejską tytuł Zielonej Stolicy Europy. Parki, tereny leśne i mokradła tworzą wokół stolicy Kraju Basków tzw. Zielony Pierścień (Anillo Verde) – fantastyczne miejsce do wypoczynku z dala od aglomeracji.

Fontanna z parku

Posąg z gołębiem

IMVG

Warto także wspomnieć o projekcie urbanistycznym o nazwie Itinerario muralistico de Vitoria-Gasteiz, który do dziś znajduje w mieście zarówno zwolenników, jak i przeciwników. Jego założeniem była odnowa elewacji części budynków na starówce, z namalowaniem na nich kolorowych murali. Projekt wciąż trwa i co jakiś czas w Vitorii pojawiają się nowe, kolorowe arcydzieła na murach.

Jeden z murali w Vitorii

Kraj Basków – transport

Niestety nie doczekaliśmy się jeszcze na bezpośrednie niskobudżetowe połączenia lotnicze pomiędzy Polską a którymkolwiek z baskijskich lotnisk. Dlatego też posiłkować się musimy lotem z przesiadką lub wylądować na którymś z sąsiednich lotnisk, a następnie przesiąść się w autobus. W związku z tym, że przesiadki przy lotach low-costami często trudno ze sobą skoordynować, a z kolei sieć autobusowa jest w tym rejonie Hiszpanii bardzo dobrze rozwinięta, polecamy opcję numer dwa: samolot + autobus.

W tym przypadku także mamy dwa wyjścia:

  • lot do Santander – bezpośrednie loty linią Wizz Air z lotniska w Katowicach (jest to jednak połączenie sezonowe i wróci do rozkładu dopiero 13.06.2020) lub
  • lot do Bordeaux – linią Wizz Air z Warszawy-Okęcia (sezon na to połączenie kończy się 23.10.2019 – póki co brak informacji, czy zostanie wznowione) lub linią Ryanair z Krakowa (połączenie całoroczne, loty odbywają się w poniedziałki i piątki).

Połączenia autokarowe pomiędzy Santander lub Bordeaux a miastami Kraju Basków sprawdzicie tutaj.

Na powyższej stronie możliwy jest też zakup biletów.

Nocleg

W Vitorii możemy polecić nocleg w El Albergue de la Catedral. Hostel zlokalizowany jest w samym centrum miasta. Z okna w naszym pokoju mieliśmy widok wprost na jedną ze ścian katedry św. Marii.