Reszel to niewielkie miasto na Warmii, w którym czas jakby się zatrzymał. Uważany jest za gotycką perełkę tych okolic, która może poszczycić się świetnie zachowanymi zabytkami, skupionymi wokół Rynku.

Co ciekawe, Reszel jako pierwsze miasto w Polsce przystąpiło do Międzynarodowego Stowarzyszenia Miast Cittàslow – organizacji mającej na celu przeciwdziałanie globalizacji i homogenizacji miast, wspieranie kulturalnej różnorodności i promocję lokalnych produktów.

Widok z baszty zamkowej

Krótka historia

W 1241 roku zakon krzyżacki podbił gród pruskiego plemienia Resel (Reszel) i wzniósł na jego miejscu strażnicę. 96 lat później tutejsza osada otrzymała przywilej lokacyjny na prawie chełmińskim, a pod koniec XIV wieku rozpoczęto budowę murów obronnych z basztami – z tego okresu pochodzi średniowieczny układ Starego Miasta.

W XVII wieku Reszel znany był jako miasto artystów, a tutejszy zamek służył za rezydencję biskupa warmińskiego. Po I rozbiorze Polski miasto dostało się w ręce pruskie. Powolny upadek jego świetności przypada na XIX i początek XX wieku, gdy w pożarach spłonęła część kamienic przy rynku.

W 1945 roku siły niemieckie zostały stąd ostatecznie wyparte, na szczęście w czasie II wojny światowej miasto nie doznało większych zniszczeń.

Kamienice i wieżyczka ratusza

Zwiedzanie

Reszel to spokojne miejsce, w którym turysta zakocha się od pierwszego wejrzenia. Średniowieczny duch zaklęty w gotyckich murach i atmosfera sennego miasteczka powodują, że pragną tu wrócić zarówno miłośnicy „slow life”, jak i poszukiwacze fascynujących zabytków.

Zachowany oryginalny układ ulic oraz bliskość historycznych budowli sprawią, że bez problemu poczujemy się jak za czasów, gdy panami Reszla byli Krzyżacy.

Zamek biskupów warmińskich

Zamek wzniesiono w latach 1350-1401 jako twierdzę obronną, na polecenie kolejnych biskupów warmińskich. W XVIII wieku budowla podupadła, a pod rządami pruskimi zaczęła popadać w ruinę, służąc jako więzienie. W XX wieku zamek przeszedł gruntowny remont, włącznie z odbudowaniem starych wież, a w jego pomieszczeniach otwarto muzeum (obecnie jest to Oddział Muzeum Warmińsko-Mazurskiego) oraz hotel.

Dziś do zwiedzania udostępnia się dziedziniec zamkowy, krużganki oraz wieża, z której można podziwiać widok na miasto. W ramach wystaw muzealnych zobaczymy dawne narzędzia tortur, którymi traktowano zbrodniarzy i kobiety podejrzane o uprawianie czarów.

Na dziedzińcu zamkowym

Wnętrze baszty

Narzędzia tortur

Ze wzgórza zamkowego widoczny jest położony dosłownie o rzut beretem…

Kościół farny pw. Świętych Piotra i Pawła

Początki budowy kościoła sięgają XIV wieku, kiedy to powstały nawy (na planie prostokąta) wraz z dolną częścią wieży, a następnie zakrystia. Wieżę podwyższono ok. 1500 roku, a wystrój wnętrza pochodzi z XIX wieku.

Kościół uważany jest za jedną z piękniejszych świątyń gotyckich na terenie Warmii. We wnętrzu zachwycają odnowione, wielobarwne polichromie, detale architektoniczne oraz sklepienia gwiaździste. Chodząc wśród średniowiecznych murów nie mogliśmy oprzeć się wrażeniu, że wystrój kościoła przypomina dobrze nam znaną katedrę w Pelplinie.

Kościół farny – widok z baszty zamkowej

Wieża kościoła

Wieża kościelna to dziś świetny punkt widokowy na panoramę miasta oraz warmińskie okolice. Stąd zobaczymy i docenimy całe piękno tego miasta.

Żeby dostać się na szczyt, trzeba się jednak sporo natrudzić – czeka nas wspinaczka po licznych, drewnianych schodach (według informacji na wieży, do pokonania są 232 stopnie).

Warto też zwrócić uwagę na starą plebanię z XVII wieku (tuż obok kościoła), która obecnie poddawana jest renowacji.

  • Wstęp do kościoła jest darmowy, opłata za wieżę widokową „co łaska” do koszyka przy wejściu głównym.

Wnętrze kościoła farnego

Sklepienia w nawie bocznej

Widok z wieży kościoła

Z kościoła ruszamy na północ ulicą Wyspiańskiego, przy której działają małe kawiarnie serwujące pyszne ciasta, lody i napoje. Po kilku chwilach docieramy do rynku.

Ratusz i kamienice

Środek rynku zajmuje budynek ratusza wzniesiony w latach 1815-1820 w stylu klasycystycznym. Portyk wejściowy ozdobiono kolumienkami, a pośrodku dachu czterospadowego umieszczono wieżyczkę zegarową. Obecną siedzibę władz miejskich zbudowano na fundamentach poprzedniego, gotyckiego ratusza (z XVII w.), który spłonął w pożarze.

Plac otaczają różnokolorowe kamienice, z których znaczna większość pochodzi z XIX wieku, a niektóre z przełomu XVIII i XIX wieku. W północno-wschodnim narożniku rynku zobaczymy też średniowieczną studnię.

Ratusz w Reszlu

Kamienica przy rynku

Opuszczając rynek ulicą Mazurską mijamy po drodze kolegium pojezuickie z 1632 roku oraz cerkiew Przemienienia Pańskiego (pierwotna budowla z XVIII wieku) w stylu późnego baroku.

Ulica Mazurska doprowadzi nas do kolejnego, gotyckiego zabytku.

Most gotycki (Wysoki)

Zbudowany z czerwonej cegły w II poł. XIV wieku most nad rzeką Sajną pełnił rolę nie tylko łącznika, ale też akweduktu. Przez dziesiątki lat jego arkady były zabudowane i prawdopodobnie mieściło się w nich więzienie.

Dziś, po renowacji, okolice mostu są doskonałym miejscem na spacer wśród zieleni. Zaledwie kawałek za konstrukcją znajduje się malowniczy park miejski.

Most gotycki z góry

Ścieżka spacerowa pod mostem

Jeśli wrócimy na ulicę Mazurską i skręcimy z niej w ulicę Spichlerzową, natkniemy się na stary spichlerz z XVIII wieku o konstrukcji ryglowej.

Z ciekawostek warto też podać, że 21 sierpnia 1811 roku w Reszlu odbyła się ostatnia w Europie egzekucja czarownicy przez spalenie na stosie. Barbarę Zdunk oskarżono o czary oraz podpalenie zamku biskupów warmińskich kilka lat przed wykonaniem wyroku.

Okolice Reszla – sanktuarium w Świętej Lipce

W XVII wieku Reszel był miastem przygranicznym katolickiej Warmii, natomiast Święta Lipka (oddalona zaledwie o 5 km) należała do protestanckich Prus. Mimo to, sanktuarium zawsze miało charakter katolicki i jego związek z miastem był bardzo silny.

Między Reszlem a Świętą Lipką znajduje się trakt pielgrzymkowy o długości 6 km. Znany był już w XVI wieku, gdy katoliccy pielgrzymi z warmińskiego miasta podróżowali do sanktuarium na protestanckich Mazurach. W XVIII wieku wzdłuż drogi wybudowano barokowe kapliczki różańcowe. Cała trasa porośnięta jest starymi lipami.

Kult Matki Boskiej w Świętej Lipce sięga XIV wieku. Według podań skazaniec z więzienia w Kętrzynie wyrzeźbił w drewnie figurkę Madonny z Dzieciątkiem, dzięki czemu został uwolniony. Swoje dzieło powiesił na lipie przy drodze z Reszla do Kętrzyna. Po pewnym czasie rzeźba zaczęła słynąć cudami, a w jej miejscu wzniesiono kaplicę.

W 1524 roku, wskutek reformacji, kaplicę zniszczono, a w jej miejsce postawiono szubienicę, by odstraszyć przybywających tu pielgrzymów.

W XVII wieku przystąpiono do odbudowy kaplicy, na starych fundamentach, a opiekę nad nią powierzono jezuitom. To z ich inicjatywy w latach 1688-1693 wzniesiono obecny, barokowy kościół. W późniejszych latach powstały także krużganki, dom zakonny i zdobiona fasada świątyni.

Budynek świątyni ma formę bazyliki złożonej z trzech naw, otoczonej przez czworoboczny krużganek, z czterema kaplicami narożnymi.

Fasada główna kościoła

Krużganki

Wnętrze kaplicy narożnej

Wnętrze kościoła jest bogato zdobione, a ściany pokryte są kolorowymi polichromiami. Na szczególną uwagę zasługuje sklepienie ukazujące niebo z aniołami.

Najważniejszym elementem wyposażenia kościoła jest XVIII-wieczny ołtarz główny z obrazem Matki Boskiej Świętolipskiej, pochodzącym z 1640 roku (jest to kopia obrazu Matki Bożej Śnieżnej z Santa Maria Maggiore w Rzymie). Po przeciwnej stronie świątyni zobaczymy organy (z 1719-1721 roku), posiadające 40 głosów i ruchome figurki, przedstawiające scenę Zwiastowania.

Ołtarz główny

Sklepienia świątyni

Prospekt organowy

Prezentacja organ, wraz z krótkim koncertem, odbywa się codziennie o ustalonych godzinach (uwaga: może się zdarzyć, że jeśli będzie za mało chętnych na koncert, zostanie on odwołany).

  • Aktualne godziny Mszy i koncertów znajdziecie pod tym linkiem.
  • Wstęp do świątyni i na koncert jest bezpłatny, pod koniec koncertu jeden z ojców jezuitów przechodzi z koszykiem przez kościół, jeśli chcemy wesprzeć działalność tego miejsca, wrzucamy „co łaska”.

Matka Boska Świętolipska

Okolice Reszla – pałac w Łężanach

Pałac wybudowany w latach 1909-1911 w stylu neobarokowym był siedzibą pruskiego rodu von Fischer-Lossainen. Poza główną siedzibą w zespół pałacowy wchodzą także liczne zabudowania gospodarcze i rozległy park krajobrazowy. Sam pałac otoczony jest parkiem i gęsto posadzonymi drzewami, stąd trudno go zobaczyć z drogi.

Po II wojnie światowej w majątku utworzono Fundusz Wczasów Pracowniczych, a w 1957 roku przekazano go Wyższej Szkole Rolniczej w Olsztynie (po przekształceniach – Uniwersytet Warmińsko-Mazurski).

Pałac w Łężanach

Na teren parku i okolic pałacu można wejść bezpłatnie – należy okrążyć park wzdłuż płotu i od południa przejść przez zieloną bramę przy Stacji Badawczo-Dydaktycznej (wejście od strony zabudowań gospodarczych). Brama główna, prowadząca bezpośrednio przed fasadę pałacu, zazwyczaj pozostaje zamknięta.

Warto dodać, że na terenie pałacu w Łężanach kręcono wiele scen do filmu „Kamerdyner” w reżyserii Filipa Bajona. Przechadzając się wzdłuż alei drzew, nie sposób nie zanucić melodii z filmu: „Stare drzewa”.

  • Szczegóły dotyczące zwiedzania wnętrza pałacu znajdziecie na tej stronie.