Elbląg położony jest nieco na uboczu, na obszarze Żuław Wiślanych, i omijany przez większość turystów zdążających krajową „siódemką” nad polskie morze czy do Trójmiasta. Choć nie może pochwalić się wieloma atrakcjami, to jednak warto tu wstąpić, choćby na parę godzin, pospacerować między niby-historycznymi kamieniczkami i zobaczyć gotyckie pozostałości po dawnym Elblągu.

Widok na Elbląg z Bramy Targowej

Krótka historia

W 1237 roku w okolice dzisiejszego Elbląga przybyli Krzyżacy, zakładając tu nieduży gród obronny, zniszczony kilka lat później przez Prusów. Zakon przeniósł się na teren obecnego Starego Miasta i w 1246 roku lokował miasto Elbląg, budując przy tym murowany zamek jako siedzibę krajowego mistrza zakonu.

Szybki rozwój miasta możliwy był dzięki położeniu blisko morza oraz przynależności do związku miast handlowych – Hanzy. Po wybuchu powstania antykrzyżackiego w XV wieku mieszczanie zdobyli i spalili zamek, wypędzając Krzyżaków. Po zakończeniu wojny trzynastoletniej w 1466 r. miasto dostało się pod panowanie króla Polski.

W XVII i XVIII wieku Elbląg zaczął podupadać. Regularnie łupiony przez Szwedów, Sasów i Rosjan stał się mało znaczącym, prowincjonalnym miasteczkiem. Jego losy odmieniły się w XIX wieku, gdy powstawały tu liczne fabryki, manufaktury i stocznie.

Makieta dawnego Elbląga w Muzeum Archeologiczno-Historycznym

W czasie II wojny światowej Elbląg przez długi czas omijały nieszczęścia. Dopiero po wkroczeniu w 1945 roku Sowietów zburzono prawie całe Stare Miasto, zniszczono zakłady przemysłowe i wymordowano znaczną część ludności cywilnej. Po wojnie większość zniszczonych kamienic rozebrano, a cegłę użyto między innymi do odbudowy warszawskiej starówki. Dopiero w latach ’80 Elbląg zaczął na dobre powstawać z kolan.

Kamienice Starego Miasta

Podobno dawne kamienice bez trudu konkurowały ze starówką pobliskiego Gdańska. Do dziś przetrwały tylko pojedyncze elementy zabudowy, które obecnie wtłoczono między nowe kamienice, które mają nawiązywać do dawnych stylów.

Nieco przaśne kamienice

Pod tym względem tutejsze Stare Miasto jest bardzo charakterystyczne, niepodobne do żadnego innego w Polsce. Na pierwszy rzut oka widzimy kicz – dużo kolorowych fasad i dziwnych detali architektonicznych. Potem powoli zaczynamy się do tego przyzwyczajać. Tutejsze kamienice mają nawiązywać do dawnej zabudowy, do historycznego stylu, ale nie udają bezpośrednio żadnego z nich. Możemy tu zobaczyć kilka całkiem niezłych, spokojnych fasad, ale też parę architektonicznych paszkwili. Jedno nie podlega dyskusji – miasta odbudowanego w ten sposób nie zobaczymy nigdzie indziej.

Ulice Starego Miasta

Kamienica przy ul. Świętego Ducha

Najlepszym przykładem tego „elbląskiego” stylu jest budynek Ratusza Staromiejskiego, niejako symbol tutejszej starówki. Wzniesiony został w miejscu dawnego ratusza, sprzed 1777 roku. Obecnie to budynek reprezentacyjny, pełniący funkcje centrum kultury i inicjatyw społecznych, jest miejscem spotkań, koncertów, konferencji i różnego rodzaju wystaw.

Ratusz Staromiejski

Katedra św. Mikołaja

Pośrodku Starego Miasta, w otoczeniu wspomnianych już kamienic, wznosi się siedziba najstarszej parafii w Elblągu. Jej początki sięgają XIII wieku, kiedy powstało prostokątne prezbiterium i część korpusu, który w kolejnych dwóch wiekach był rozbudowywany. W 1777 roku uległa pożarowi (po uderzeniu pioruna), przez co zawaliły się zabytkowe sklepienia, niszcząc część wyposażenia, w tym ołtarz główny. Na początku XX wieku dobudowano wieżę o wysokości 95 m, która do dziś jest najwyższą wieżą kościelną po prawej stronie Wisły.

Katedra św. Mikołaja

Po ataku sowieckim, w czasie wojny świątynia została doszczętnie wypalona, a jej odbudowa odbyła się w latach 60. ubiegłego wieku.

Obecne wyposażenie kościoła jest skromne, a do jego najcenniejszych elementów należy gotycka chrzcielnica z brązu (z XIV wieku), drewniane figury apostołów oraz późnogotyckie ołtarze przeniesione z innych kościołów Elbląga.

Wieża kościelna służy dziś jako punkt widokowy na miasto.

  • Wejście na wieżę jest możliwe od 15 kwietnia do 15 października, od wtorku do piątku w godzinach 10.00-17.00; w soboty 10.00-14.00; w niedziele 14.00-17.00.

Wnętrze katedry

Drewniane figury apostołów na filarach

Ścieżka kościelna

Ścieżka stanowi jeden z nielicznych zachowanych, średniowiecznych zabytków w mieście. Biegnąc w wąskim przejściu między kamienicami, łączyła najważniejsze kościoły Starego Miasta – od kościoła św. Ducha, przez kościół św. Mikołaja, aż do bramy klasztoru podominikańskiego. Przejście wspiera 10 gotyckich łęków.

Obecnie ocalały odcinek ścieżki łączy ulice Świętego Ducha i Mostową. Można go odwiedzać codziennie w godzinach: 9.00 – 17.00.

Ścieżka kościelna

Muzeum Archeologiczno-Historyczne

Budynek muzeum mieści się na terenie podzamcza dawnego zamku krzyżackiego. Do dziś przetrwał tylko fragment murów i piwnic oraz budynek słodowni – w nim oraz w dawnym Gimnazjum powstały obecne sale wystawowe.

Budynek muzeum

Wśród zbiorów muzealnych znajdują się eksponaty z Elbląga, Żuław i Pomorza. Na szczególną uwagę zasługuje wystawa „Elbląg Reconditus”, która pokazuje rzeczy codziennego użytku od czasów średniowiecznych do I połowy XX wieku. Dominującym elementem wystawy są gruzy, a wśród nich niemi świadkowie minionych czasów – stara broń, ubrania codzienne, części zastawy oraz pojedyncze sztuki biżuterii. Panujący tu specyficzny klimat został podkreślony specjalnie dobranymi utworami muzycznymi i dźwiękami.

Obraz na drewnie

Ponadto w muzeum obejrzymy „Relikty chwały Elbląga i regionu” (czyli pamiątki po czasach świetności miasta) oraz „Żuławy – ziemia ujarzmiona”, czyli pomieszczenia urządzone na wzór chaty żuławskiej, z całym wyposażeniem wnętrza.

  • Godziny otwarcia, aktualne ceny biletów oraz informacje o wystawach tymczasowych znajdziecie na oficjalnej stronie muzeum.

Ekspozycja muzealna

Stary piec kaflowy

Dawna zastawa

Kolejny kolorowy piec

Brama Targowa

Brama jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych zabytków miasta. Wzniesiona w XIV wieku budowla stanowiła fragment murów obronnych miasta. Obecnie na pierwszym piętrze utworzono Punkt Informacji Turystycznej, a na najwyższym – punkt widokowy, z którego można obejrzeć panoramę miasta, a w szczególności ulicę Stary Rynek.

  • Wejście na punkt widokowy jest darmowe, czynne od maja do września.

W drodze z muzeum – wieża katedry

Stary Rynek – widok na Bramę Targową

Jedna z kamienic

Tuż przy Bramie Targowej ustawiono pomnik z brązu przedstawiający legendarną postać piekarczyka, który jest jednym z symboli Elbląga.

Według podań, w czasie najazdu wojsk krzyżackich na miasto w 1521 roku kilkunastoletni piekarczyk przeciął drewnianą łopatą liny, które podtrzymywały kratę w bramie. Dzięki temu brama została zamknięta, a mieszczanie mogli odeprzeć atak nieprzyjaciół. Podobno łopata piekarczyka była zawieszona w tym miejscu przez kolejne 250 lat.

Widok z bramy

Widok z bramy na Galerię EL

Posąg przy bramie

Od bramy wędrujemy na zachód ulicą Wałową, która po chwili doprowadzi nas do kolejnego, ważnego miejsca na mapie Elbląga.

Centrum Sztuki Galeria EL

Instytucja działająca w podominikańskim kościele gotyckim p.w. Najświętszej Maryi Panny to miejsce spotkań i wydarzeń kulturalnych – wystaw, koncertów, projekcji filmowych oraz warsztatów.

  • Więcej informacji o cenach i godzinach wstępu znajdziecie na tej stronie.

Galeria prezentuje głównie sztukę współczesną. Zajmuje się także działalnością edukacyjną w zakresie kultury.

Galeria EL

Okolice galerii

REJS „STATKIEM PO TRAWIE”

Zapewne większość z Was słyszała o tzw. rejsach statkiem po trawie. Trasa wyprawy przebiega przez Kanał Elbląski, jezioro Drużno oraz system 5 pochylni. Statki odpływają z przystani w Elblągu przy ul. Wodnej, a rejs trwa ok. 5 godzin. Z Buczyńca (końcowa przystań) do Elbląga powrócić można podstawionym przez organizatora autokarem. Szerzej o tej podróży napisaliśmy w tym wpisie.

Harmonogram rejsów oraz cennik biletów znajdziecie pod tym linkiem.

Zakupu biletów możecie dokonać tutaj.

Na koniec kilka ciekawostek o Elblągu:

  • Elbląg to jedno z najstarszych miast w Polsce i Niemczech (założone w 1237 roku),
  • jest to najniżej położone miasto w Polsce,
  • pramatką miasta była pruska osada Truso – jedna z największych osad na południowym brzegu Bałtyku, stanowiąca część systemu handlowego Wikingów.

Wybrzeże rzeki Elbląg

Kamienice na Starym Mieście